CategorieLiteratuur

Notevember

notevemberErgens aan het einde van september valt er een berichtje op mijn digitale deurmat. ‘Inktober, is dat niet iets voor jou?’ Het idee achter deze uitdaging is dat je elke dag in de maand oktober met een inkttekening op de proppen komt. Dat zijn 31 tekeningen in 31 dagen. In inkt, dus geen ge-gum…Lijkt me pittig, maar eigenlijk ook wel leuk. Dus ga ik de uitdaging aan.

We gaan de uitdaging samen aan. Maike, ik en nog heel veel anderen die de pen ter hand nemen en hun tekenkunsten onder de hashtag ‘inktober’ toevertrouwen aan het wereldwijde web. Ik start voorzichtig met een eenvoudig bloemetje uit de tuin, maar al snel word ik gegrepen door het zwarte vloeibare goud en wil ik meer. Ik verdiep me in verschillende technieken en het lukt me wonderwel om elke dag met iets nieuws te voorschijn te komen.

Het samenwerken (wat heeft Maike vandaag gemaakt?) is een vrolijke stok achter de deur en bevalt me prima zo. Het lukt me, met een beetje planning, om zelfs als de jongens hier zijn elke dag wat te produceren. Naarmate de maand vordert krijg ik de slag aardig te pakken en worden mijn inspanningen zelfs beloond met een aantal aankoopverzoeken van mijn inmiddels dagelijkse volgers.

Heel leuk dat inktober, maar zo tegen het einde van de eerste helft, rijst het besef dat het eindig is. Wat kunnen we van november maken? Is er iets dat ons net zo bij de lurven pakken kan als dit ge-pen?

Een paar berichtjes heen en weer en #notevember is geboren. De pen leeft nog even voort. Niet in de tekening, maar wel in 30 korte schrijfsels. Schrijven doe ik graag. Ik probeer er wekelijks iets van te brouwen op deze pagina. Maar de ruimte die ik hier tot mijn beschikking heb is eindeloos en mijn schrijfsels krijgen alle ruimte. Maar wat zal er gebeuren als die ruimte zeer beperkt is? Wat als mijn schrijfsel, mijn notitie, per dag niet meer ruimte mag beslaan als een klein vierkant blokje?

De uitdaging staat! Elke dag 1 schrijfsel. Elke dag uitkijken naar het schrijfsel van de ander. Leuk, grappig, prikkelend of lief. In ieder geval voer voor verwondering en dus voer voor wonderwerpen!

Let the games continue….

 

 

De meeste mensen deugen

De meeste mensen deugenHet is alweer een paar weken geleden dat ik in Leiden was. Het komt voor dat ik daar dan ook even een boodschap doe. Deze keer bleven mijn ogen steken bij een boek met de opvallende titel ‘De meeste mensen deugen’. Een hoopvolle titel in een tijd waarin, als we het nieuws en andere opinie onzin geloven, toch het meeste niet deugende is.

Mijn nieuwsgierigheid was gewekt en ik kocht zonder al te lang na te denken dit boek. Een flinke pil, dat wel, maar ik besloot dat ik hier best de tijd voor vinden kon. Als lezende kom ik erachter dat het boek wel dik is maar dat je er zo doorheen zoeft. Het vrij grote lettertype en de vele lege bladzijden maken het boek vooral zo dik. Dat verbaasd me een beetje want de schrijver, Rutger Bregman, lijkt me nu juist iemand met oog voor zijn omgeving. De loze ruimte neemt naar mijn mening meer grondstoffen in dan nodig en dat is dan toch niet goed voor de wereld om ons heen. Maar uitgaande van het goede in de mens zal hij daar wel een degelijke overweging in gemaakt hebben.

De vormgeving zegt natuurlijk niets over de inhoud en daar gaat het per slot van rekening om. Ik vind het een aangenaam boek om te lezen. Het is duidelijk en ik denk voor een groot publiek geschikt gemaakt op die manier. Ik denk eerlijk gezegd ook dat Bregman gelijk heeft. De meeste mensen deugen. Willen we niet gewoon allemaal hetzelfde? Iedereen wil graag gezond zijn, geen geld of andere zorgen hebben en een leuk leven leiden. Het maakt niet uit waar we vandaan komen, in welke tijd we leven of wat we wel of niet geloven.

De boodschap van het boek is dan ook vrij snel duidelijk. Vertrouw elkaar. Dat betekent niet dat je naïef moet zijn, of klakkeloos alles maar aan moet nemen. Maar wel dat je probeert iedereen als een afzonderlijk individu te zien, zonder de vooroordelen die wellicht horen bij zijn of haar uiterlijk daarop te projecteren. Echt luisteren naar wat de ander te zeggen heeft en ervan uitgaan dat die ander ook echt luistert naar jou.

Dat kan lastig zijn, zeker wanneer bepaalde zaken in het nieuws breed uitgelicht worden. Maar bedenk dat juist dat nieuws de uitzondering is, niet de regel. Dat boer Tinus elke ochtend kwiek en monter voor en krieken van de dageraad zijn bed uitspringt om de koeien te gaan melken komt niet in het nieuws. Dat hij gefrustreerd door nieuwe wet en regelgeving een keer boos met zijn trekker naar Den Haag rijdt om daar samen met zijn collega’s het verkeer lam te leggen om een punt te maken, wel. Zou hij dat elke dag doen dan was het namelijk niet vermeldenswaardig.

Bregman neemt ons in zijn boek mee op een reis door de tijd en laat ons zien waar onze misverstanden meestal vandaan komen en waarom in principe de meeste mensen deugen. Dat hij daar 500 pagina’s voor nodig heeft vind ik zelf wat overdreven. Er worden wel wat open deuren ingetrapt en zo tegen het einde vind ik het wel genoeg geweest. Maar toch raad ik iedereen aan om er in ieder geval aan te beginnen omdat ik vind dat de boodschap die hij brengen wil de juiste is. Laten we elkaar toch gewoon met vertrouwen tegenmoet treden. De wereld wordt er mooier van!

Over vriendschap

Over vriendschap

Water en wijn


Water in wijn

Water en wijn.
Water bij de wijn.
Water in wijn.
Wijn in water.

Water.
Wijn.
Wijn.
Water.

Wat zal het zijn?
Ik doe nooit meer water bij de wijn.

Transformatie.
Toverkracht.
Gebaande paden.
Nieuwe wegen.

Herboren.
Verwondering.
Water.
Of wijn.

Wat zal er zijn?
Vandaag verander ik mijn water in wijn.

Joep

Joep

 

Blonde lokken, bruine ogen,
Starend aan de eindeloze zee,
Met wind door je haren,
Stoer in het zand.

Altijd opletten.
Spring in het veld.
Lekker dier.
Zoveel plezier.

Een warme zomeravond,
We deelden een frikandelletje,
De maan, de sterren, de zee.
Ik neem ze in mijn herinnering mee.

Echte dandy.
Knuffelbeer.
Voor jouw lieve Mies,
Nog zoveel meer

Je drinkt het water uit mijn glas.
Verbaasd zet ik een nieuwe neer.
Je drinkt het water uit mijn glas.
Ja hoor, je doet het gewoon nog een keer.

Joepie de poepie.
Altijd daar.
Troost en maatje.
Petehond.

Je werd wat stilletjes,
Zat niet lekker in je vel.
Dag Joeperd.
Wat was het fijn,
dank je wel.

Luisteren voor je lijst

Luisteren voor je lijst

Wij, mijn man en ik, gaan regelmatig naar de bibliotheek. Behalve dat daar veel boeken staan worden er ook regelmatig lezingen, workshops en tentoonstellingen verzorgd. Elke maand geven ze een nieuwe agenda uit zodat je kunt zien welke activiteiten de komende maand geboekt staan.
Zo ook deze maand. In oktober staan nationale archeologie dagen geboekt op 12, 13 en 14 oktober én de World Press Photo tentoonstelling, die ik natuurlijk niet missen kan. Dat wordt een leuke maand voor de bibliotheek bezoeker.

Dan valt mijn oog op een klein artikel, nota bene tussen de tips, ‘ Luisteren voor je lijst’.
“Te laat begonnen met lezen voor je literatuurlijst? Geen zorgen. Met de gratis LuisterBieb-app van de bibliotheek kun je boeken beluisteren en dus tijd winnen.” Daarna volgt een verwijzing naar deze grandioze app en de mededeling dat je als minderjarige of student recht hebt op een gratis bibliotheek abonnement. Dat laatste vind ik een goed gegeven. Tenminste als het de bedoeling is jongeren aan te zetten weer eens een boek te lezen.

Hoewel ik verder blader door de agenda merk ik dat mijn aandacht is blijven steken bij deze korte mededeling. Misschien heb ik het niet goed gelezen. Ik blader terug. Nee, het staat er toch echt zo. De bibliotheek, mijn bibliotheek, spoort hier jonge mensen aan om vooral lekker te wachten met het lezen voor hun lijst. Want er is een shortcut die het lezen overbodig maakt. Je kunt lekker achteroverleunend ook een boek beluisteren. Of, misschien nog wel erger, je kunt met een half oor luisteren terwijl je eigenlijk bezig bent met iets heel anders. Je krijgt zo toch wel genoeg mee om de kern van de zaken vast te kunnen leggen. Lekker met de hakjes over de sloot. Dat gevoel.

Ik begrijp dat niet iedereen staat te springen op het lezen van de voorgestelde lijst. En ook dat er manieren zijn om die toch enigszins te omzeilen. Maar ik vind het toch wat vreemd dat juist de bibliotheek hier een aanbeveling in doet. Stop met lezen, leg alles neer, geen stress, lekker luisteren. Download deze app en alles gaat sneller en makkelijker zonder moeite! Beetje vreemde ommezwaai in het bestaat van deze mooie bieb.

Misschien kunnen ze voor de komende agenda hun aankondiging voor Nederland Leest aanpassen in Nederland Luistert. Dan hebben we die horde ook maar meteen genomen!

Toch blijf ik graag naar onze mooie bibliotheek gaan. Lekker dralen tussen al die mooie boeken en met iets thuiskomen dat je van tevoren zo niet bedacht had. Ik kijk uit naar Nederland Leest in november. Dit jaar dubbel, want het thema is voeding en dat heeft altijd mijn aandacht. Ik ga ervan uit dat er tegen die tijd gewoon nog boeken in de bieb staan.

En voor degene die toch echt te laat begonnen zijn met lezen voor hun lijst. Zit op de blaren, ga lekker lezen in het zonnetje vandaag en leer. Leer van de mooie boeken en de onwijs slechte planning die je hebt gemaakt. Dat vooruitschuiven helpt geen donder, begin er volgend jaar gewoon wat eerder aan. Lezen, echt lezen, is veel leuker dan je denkt!

Chimpanseepolitiek

Chimpanseepolitiek

Met enige regelmaat ploft er een document van formaat op mijn digitale deurmat. Dat kan een film zijn, of een documentaire, een hele serie tijdschriften over fotografie of een complete bibliotheek aan gave boeken. Geen idee waar hij het allemaal vandaan haalt maar Paul weet me telkens weer te verrassen en te boeien met van alles en nog wat.

Vorige week was het weer raak. In mijn mailbox tref ik de documentaire ‘The family of Chimps’ van Bert Haanstra. Een kijktip met stip! Net als ik mijn vinger op de play knop leg komt er nog snel een bericht binnen. ‘Niet kijken! Eerst moet je het boek Chimpanseepolitiek van Frans de Waal lezen.’

Ik reserveer het boek bij de bieb, maar dat blijkt een overbodige actie. De dag erna, op zondag notabene, staat er een knul voor mijn deur met een bekende blauw-witte envelop die mijn naam draagt. Onder het motto ‘dat er boeken zijn die je gewoon moet hebben’ is Paul zo lief geweest mij deze te schenken.

De foto op de kaft is grandioos en zet mij meteen aan tot bladeren. Ook aan de binnenkant blijken de chimpansees bijzonder fotogeniek. Eigenlijk nog midden in een ander boek kan ik mezelf er toch niet van weerhouden hier meteen aan te beginnen. De Waal legt in zijn voorwoord uit dat hij dit boek in 1979 en 1980 schreef en dat ik nu een herziene (2017) uitgave in handen heb. Aan de originele teksten is niet gesleuteld, maar daar waar er nieuwe inzichten zijn heeft de Waal deze toegevoegd.

De Waal blijkt behalve een fantastisch waarnemer en wetenschapper ook een bijzonder getalenteerde schrijver te zijn. Mens en mensaap zijn nauw verwant. De gelijkenis tussen ons eigen gedrag en dat van de chimpansee is overduidelijk, zelf voor een leek. De Waal vraagt zich dan ook met recht af waarom hun gedrag ons doet lachen. Maakt de herkenning ons als toeschouwer wellicht nerveus? Want als deze dieren zo verschrikkelijk veel overeenkomsten met ons vertonen, wat zijn wij dan eigenlijk?

Tijdens zijn onderzoek komt hij ook tot de ontdekking dat deze overlap in sociaal gedrag niet slechts als een antropomorfistisch trekje van de waarnemer bestempeld kan worden. Het is niet zo dat wij onze eigen karaktertrekken op deze dieren plakken, nee, ze zijn werkelijk zo. En hoe langer de Waal ze bestudeerd hoe meer hij moet concluderen dat dit zeer intelligente wezen gevoelens kent die overeenkomen met de onze.

Het onderzoek waar dit boek betrekking op heeft beslaat in totaal 6 jaar. Maar geen moment wordt het verhaal langdradig, ingewikkeld of saai. De Waal begint met een voorstelrondje van de verschillende persoonlijkheden die in het boek besproken worden. Yeroen, Luit, Nikkie, Dandy, Mama, Gorilla, Tepel, Puist, Amber, Krom, Franje, Spin, Tepel en Jimmie. De Arnhemse groep is eigenlijk groter, maar voor dit verhaal volstaat een beschrijving van een aantal hoofdpersonages. Vrijwel direct krijgen ze letterlijk en figuurlijk een gezicht.
Ik zit op het spreekwoordelijke puntje van mijn stoel. Ik leer niet alleen veel over hun gedragingen en sociale omgang met elkaar, maar het verhaal maakt ook dat ik meeleef met elk karakter.

Het belang van groeten, vlooien, verzoenen, steun werven, troost en toevlucht zoeken is enorm in de omgang met elkaar. Iedereen weet welke plek hij of zij binnen de groep inneemt en welk sociaal gedrag daarbij wenselijk is. Maar dat betekent niet dat ze zich daar zonder meer ook aan gaan houden.

De dynamiek binnen deze groep prachtige wezens is bijzonder roerend. Van het veinzen van een pijnlijk been na een gevecht tot het uitsteken van een hand om steun te krijgen van een van de anderen.
Het uitsteken van een hand, als waren het een bedelactie, blijkt trouwens op verschillende momenten een andere betekenis te kunnen hebben. Het feit dat de ontvanger van deze boodschap weet wat er van hem of haar op dat moment verwacht wordt getuigd van grote intelligentie. Blijkbaar zijn ze in staat een situatie te overzien en kunnen ze zich daarnaast verplaatsen in de ander.

Dat het hoog intelligente wezens zijn blijkt uit alles dat er beschreven wordt. Van het subtiele spel waarmee een machtswisseling aangewakkerd wordt, tot het vlammende einde daarvan. Frustratie, verdriet, angst en onzekerheid, geen enkele emotie is hun vreemd. Ze schuiven hun gevoelens niet onder stoelen of banken en ik krijg een ontroerend kijkje in hun persoonlijkheid. Misschien dat juist die emotie, die open en eerlijke blik in hun gevoelsleven, ons als toeschouwer wat ongemakkelijk doet lachen. Want doen wij niet juist ontzettend veel moeite om al die emoties achter slot en grendel te houden? Om alleen uit te pakken bij ‘the happy few’ die we dat toevertrouwen? Misschien zijn we stiekem wel jaloers op hun onbevangenheid.

Behalve de machtswisseling bespreekt de Waal nog een aantal andere zaken zeer beeldend. De seksuele privileges en de manier waarop die ook regelmatig geschonden worden toont wederom hoe we op elkaar lijken. Ook chimps knijpen de kat wel eens in het donker, of proberen het in ieder geval.

Maar wat me nog het meest geraakt heeft is de manier waarop deze apen in staat zijn strategisch te denken. Ze hebben een beeld van zelf, maar daarnaast ook inzichten in hun omgeving. Zo herkennen ze niet alleen elk groepslid afzonderlijk, maar ook hun verzorgers. Ze zijn in staat om alarm te slaan wanneer ze de dierenarts tussen een menigte toeschouwers aan de andere kant van de gracht zien staan.
Ze beschikken daarnaast ook over triadisch inzicht. Dat wil zeggen dat ze het vermogen hebben om sociale relaties tussen anderen te begrijpen en gevarieerde driehoeksverhoudingen te vormen. Zo kunnen ze coalities te vormen, bemiddelen bij verzoening, scheidende interventies aangaan en verklikken.

Yeroen, de oude alfaman, is door Luit verstoten van zijn troon. Yeroen is zich ervan bewust dat hij in zijn eentje zijn oude positie niet meer terug gaat krijgen. Hij sluit daarop een pact met Nikkie en zorgt er zo voor dat Nikkie de macht krijgt en hij zelf voordeel heeft van de privileges die hij krijgt door de innige vriendschap met de nieuwe alfaman. Bewijzen kan de Waal het niet, maar uit meerdere handelingen die hij Yeroen heeft zien ondernemen om tot deze positie te geraken, heeft het er toch alle schijn van dat Yeroen een man met een missie is. Hij overziet oorzaak en gevolg. En dat komt wel heel dichtbij wat wij mens noemen.

Onlangs woonde ik een lezing bij over de genus homo (dat zijn wij). Paleoantropologen doen onderzoek naar onze herkomst. Er zitten ontzettende gaten in de puzzel van onze eigen genetische geschiedenis. We denken dit en menen dat, maar zeker weten doen we weinig.
Al lezende in dit prachtige boek ben ik me er meer en meer van bewust geraakt dat deze wezens heel erg dicht bij ons staan. Zo dicht zelfs, dat ik mezelf er nu schrijvende op betrap dat ik het lastig vind hen beesten te noemen. Want als zij het zijn, dan zijn wij het toch minstens ook…

Na dit prachtige verhaal heb ik natuurlijk ook de eerder genoemde documentaire gekeken.
Paul je had gelijk: eerst het boek, dan de bewegende beelden. De karakters waar ik met zoveel liefde over las komen nu echt tot leven. Ik herken ze voordat de voiceover me verteld wie het zijn. De blikken zijn zo menswaardig, zo herkenbaar.

Chimpanseepolitiek is een ‘must read’. Het zet aan het denken over ons eigen handelen. Het leert ons over de prachtige wezens waar we deze planeet mee mogen delen. Hoe weinig we eigenlijk van de psyche begrijpen en dat we niet kunnen inschatten wat het betekent voor hen om daar op dat eiland in Arnhem te wonen (of in een andere dierentuin natuurlijk).
Voor hetzelfde geld hadden wij daar gezeten…

Dus Paul, dank je wel voor dit mooie geschenk.
En dit bijzondere artikel, dat ik zonder jouw enthousiasme en inspiratie niet had kunnen schrijven!

Insecten onder de loep

Insecten onder de loep. François Lasserre en Anne de Angelis

Ik kom graag in de Dominicaner boekhandel hier in de stad. Het is een prachtig gebouw en behalve een waar walhalla voor de boekliefhebber, een fijne plek om een kopje koffie te nuttigen of wat inspiratie op te doen.

Toen ik er een tijdje geleden was besloot ik eens in de kinder- en jeugd sectie te gaan kijken. Gewoon omdat ik drie hele leuke neefjes heb en er daar zeker een van een echte boekenwurm is. En omdat ik het leuk vind om te kijken wat er tegenwoordig zo allemaal te leren en te lezen is voor het jonge grut.

Een beetje rondfladderend stuit ik op een boek over insecten. Ja, dat zijn die kleine kriebelaars waar ik een enorm zwak voor heb. ‘Insecten onder de loep’ spreekt me meteen aan. De prachtige illustratie door Anne de Angelis doen niet kinderachtig aan. En ook de teksten en de museale opzet van het boek toont zeer volwassen. Alles in begrijpelijke taal zonder daarbij kinds te oren.

Ik zit er een tijdje in te bladeren en overweeg het aan te schaffen. Dat het een kinder(of jeugd)boek is houdt me een beetje tegen. Ik kan toch moeilijk voor mezelf een kinderboek kopen. En voor de jongens weet ik het niet. Misschien is het niet wat hen aanspreekt. Ik besluit er nog even over te denken en het boek terug te zetten. Ik snuffel nog wat rond en vind toch wel het een en ander dat ik graag hebben wil en zet mijn gang voort richting kassa.

Insecten onder de loep inkijkexemplaar ReuzenHet boek laat me niet los. Wat een gave tekeningen, wat een mooie opzet. Ik probeer me te bedenken wie ik er blij mee maken kan, maar ik weet het even niet. Als ik een weekje of wat later met een vriendin in de stad ben en we besluiten onze middag af te ronden met een bakkie bij Dominicaner kan ik het niet laten om toch nog even naar het boek te gaan kijken. Het staat er niet meer. Ik zie het zo snel ook niet ergens anders staan. Het zal wel verkocht zijn. Jammer.

Thuisgekomen zoek ik het boek online op. Ik wil er nog eens in kijken om te zien of het echt zo gaaf is als dat het in mijn geheugen opgeslagen ligt. Helaas, het is wel online te koop, maar er is geen inkijkexemplaar. Wel zie ik dat Dominicaner het op voorraad heeft. Blijkbaar toch niet goed gekeken. Ik neem me voor om er nogmaals langs te gaan en te zoeken naar het boek.

Na wat gezoek en hulp van een verkoopmedewerker vind ik dan toch ‘mijn’ boek. Ik blader nog eens en denk, ‘Wat maakt het ook uit, dit is een prachtig boek!’. De auteur François Lassere legt op de eerste pagina’s uit dat de opzet van zijn boek museaal is. Dat de wezens in dit boek niet gecategoriseerd zijn op klasse, orde of familie. Nee, hij categoriseert op uiterlijke kenmerken of opmerkelijke gedragingen.

Insecten onder de loep inkijkexemplaar: Vliegend hertDe prachtige tekeningen en het korte verhaal bij elke insect spreken tot de verbeelding. Ik krijg zin om zelf weer op mijn buik door de tuin te tijgeren en te ontdekken wat voor moois daar allemaal te zien is. Ik koop dit boek gewoon voor mezelf, omdat ik het graag hebben wil, omdat ik niet kan wachten om het door te bladeren, te lezen en nog eens te lezen.

Uitgebreid verhalen over de literaire kunsten in dit boek kan ik niet. Maar wat me opvalt is dat de auteur en illustrator samen erg veel moeite stoppen in het laten zien van deze wondere wezen. Het wegnemen van mogelijke angsten voor bijvoorbeeld de hoornaar die eigenlijk een onwaarschijnlijke angsthaas is maar de naam heeft een gruwelijke killer te zijn.

Dit boek voedt op en leert waarderen en wonderen. Wat mij betreft een aanrader uit de jeugdcollectie die geen aankoopexcuus behoeft! Ik denk dat ik vanaf nu wel vaker eens door de jeugdafdeling struin op zoek naar dit soort pareltjes. Dat ik mijn eigen boeken museum op die manier best nog wat kan laten groeien.
Zoek het zelf ook zeker eens op wanneer je door de boekhandel of bibliotheek loopt en verwonder je.

 

© 2019 Wonderwerpen

Thema door Anders NorénOmhoog ↑