De toekomst van herinnering

De illusie van het geheugen, boek, Julia Shaw

Herinnering is wat maakt wie we zijn. Het stelt ons in staat problemen op te lossen en creatief te denken. We leren doordat we dingen onthouden. Maar we onthouden lang niet alles en dat wat we wel onthouden is niet altijd correct. Zo bleek afgelopen dinsdag tijdens een lezing van Julia Shaw, psychologisch wetenschapper.

Hoe ziet de toekomst van ons geheugen eruit?
De vraag is of geheugen, jouw geheugen, gehackt kan worden. Wat is geheugen eigenlijk en kunnen we dat sturen?

Er zijn verschillende manieren van herinneren. En hoe langer geleden iets heeft plaatsgehad hoe gekleurder de herinnering. Een echte objectieve herinnering bestaat wetenschappelijk dan ook niet. In principe leven we allemaal in ons eigen ‘augmented reality’.

Maar wat zijn dat dan eigenlijk, herinneringen? Heel precies weten we dat nog niet. Wat we wel weten is dat ons brein flexibel is. De neuronen, of zenuwcellen, in ons brein zijn constant in ontwikkeling. Als je ’s ochtends opstaat ben je werkelijk herboren, ook al voelt dat niet altijd zo. Je bent niet meer de persoon die ’s avonds in bed gekropen is. Tijdens je slaap maken neuronen nieuwe verbindingen en breken ze oude af. Die verbindingen, of beter nog de impulsen die daardoor kunnen stromen, zijn onze herinneringen. Heel abstract. Onze ziel zit dus gevangen in de elektrische pulsen tussen de cellen in ons brein.

Shaw heeft zich gespecialiseerd in ‘False memories’ of zoals het denk ik in het Nederlands zou heten ‘Valse herinneringen’. False memories zijn herinneringen die iedereen van ons heeft. We herinneren ons dingen die nooit plaats gevonden hebben of zaken die wel hebben plaatsgehad maar waarbij jezelf niet aanwezig was terwijl de levendige herinnering zegt van wel. False memories zijn niet fout. Een herinnering is een herinnering en die is niet goed of fout, die is er gewoon. Maar een herinnering kan niet kloppen met de werkelijkheid. Al ben je er zelf nog zo van overtuigd dat het echt zo is, kan het toch anders zitten. In die zin is de desbetreffende herinnering dus vals.

Een interessant onderwerp. Want als wij ons dingen echt kunnen herinneren die niet, of niet zo, hebben plaatsgevonden. Is het dan misschien ook mogelijk dat iemand anders ons dingen doet geloven op een manier zodat het voor ons een echte herinnering wordt, ook als het nooit zo gebeurde…

Shaw’s focus ligt met name op forensisch onderzoek en dat is logisch denk ik. Want wanneer oom agent je van alles op de mouw kan spelden kun je beticht worden van een misdaad die je nooit begaan hebt en, erger nog, het zelf geloven. Dus is het heel belangrijk dit soort zaken te testen. Welke vragen kunnen tijdens een verhoor leiden tot ‘valse herinneringen’ bij zowel getuigen als mogelijke daders?

Om daar achter te komen startte Shaw een onderzoek. Ze verzocht een aantal studenten hieraan mee te doen.  Shaw vertelde wel dat het ging om een geheugen onderzoek, maar niet dat dit betrekking had op valse herinneringen. Ze won wat informatie in bij de ouders van deze studenten, terwijl de studenten daar van op de hoogte waren. Met deze informatie verzon Shaw zelf een klein vergrijp zoals bijvoorbeeld een uit de hand gelopen ruzie. In dit voorval klopte een aantal dingen, zoals bijvoorbeeld woonplaats en namen van vrienden. Maar het vergrijp had nooit plaats gehad. Wat bleek, 70% van de studenten die meewerkte aan dit onderzoek konden zich uiteindelijk het vergrijp voor de geest halen. Een deel daarvan zelfs met veel zeer nauwkeurige details. Dit vergrijp had zeker nooit plaatsgehad en toch wisten de studenten zeker dat het gebeurt was. Sommigen bleven, zelfs nadat hen bekend gemaakt werd waar het onderzoek werkelijk om ging, bij hun standpunt. Want ze konden het zich zeker herinneren, ze waren er immers zelf bij geweest.

Shaw bewees hiermee dat we niet blindelings onze herinneringen kunnen vertrouwen. Met de tijd vervagen ze. We maken ze wat mooier dan het werkelijk was of herinneren ons dingen die er sowieso niet waren. Daarnaast worden er ook bepaalde standpunten in ons brein gepropt door verschillende media, sociale en (inter)nationale. Behalve dat we niet altijd moeten geloven wat een ander zegt, kunnen we dus ook niet altijd vertrouwen op wat we zelf menen te weten.

Om te voorkomen dat we met deze gedachten in een complete existentiële crisis belanden. Heeft Shaw wel nog een positieve noot. Het kleuren van onze herinneringen geeft ons over het algemeen een prettige blik op het leven. Dit gegeven zorgt er ook voor dat we creatief kunnen zijn,  het helpt ons bij het oplossen van complexe problemen en geeft ons inzichten.

Het ons ervan bewust zijn dat hetgeen we ons, hoe levendig ook, herinneren niet altijd de waarheid hoeft te zijn kan ons ook beschermen. Nu we weten dat anderen mogelijk herinneringen in ons aan kunnen zetten die er nooit geweest zijn zou ons kritisch en alert moeten maken.

Daarnaast weten we nu dat onze herinneringen naarmate we langer van de gebeurtenis verwijderd raken op den duur zullen veranderen. Belangrijke momenten kunnen we daarom het beste meteen opschrijven, voordat we er met iemand over gesproken hebben. Zo houden we de herinnering in zijn puurste vorm vast. 

Conclusie van dit alles. Onze geest is flexibel, al weten we niet precies wat dat dan is, geest. Het maakt ons creatief en oplossingsgericht, maar het kan ook zorgen voor verkeerde en gekleurde herinneringen. Dat is niet erg. Toch is het belangrijk dat we er ons van bewust zijn dat alles wat we weten gekleurd wordt door de wereld om ons heen. Onze westerse blik is niet superieur, ook al wordt dat wel eens als zodanig verkocht.

Schrijven, dat is belangrijk. Vastleggen wat belangrijk voor je is voordat je eigen hersenpan een loopje met je neemt. Wie schrijft, die blijft is niet uit de lucht gegrepen.
Ik voel me na deze avond extra gezegend met het talent te kunnen dansen over mijn toetsenbord.

1 Reactie

  1. Mooi wonderwerp….al aan den lijve wondervonden. 😍

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

© 2021 Wonderwerpen

Thema door Anders NorénOmhoog ↑