Keigaaf!

Afbeelding van vier gestapelde stenen met op de achtergrond een bergje kiezels.Ik sleep er mijn hele leven al mee. Dit tot, in mijn kinderjaren, ergernis van mijn moeder. Mijn zakken waren altijd gevuld met stenen schatten. En dit betekende uiteraard ook dat ze regelmatig door de wasmachine ratelde. Wanneer mijn moeder ietwat geïrriteerd vermeldde dat er weer stenen in haar wasmachine terecht gekomen waren, opperde ik altijd vrolijk “Je weet toch dat ik die altijd in mijn zakken stop!”. Ik deed mijn best ze eruit te halen, maar soms haalde de wasmand mij op dat gebied wat in.

Nu het voorjaar weer flink in de lucht zit en ik weer wat door mijn tuintje scharrel, valt het me op dat ik het nog steeds doe. Een mooie steen kan ik niet laten liggen. Ik pulk hem met mijn vinger tussen de aarde vandaan, veeg hem schoon of was hem even in de regenton en stop hem dan in mijn broekzak. Aan het einde van de dag haal ik mijn buit dan weer tevoorschijn en kan ik lang kijken naar de vormen en kleuren van al dit moois. Ik probeer me te bedenken hoe het zo gekomen is en welke reis de kiezel moet hebben afgelegd om uiteindelijk hier terecht te komen.

Stenen zijn bijzondere wezens. Levenloos maar niet zonder leven. Ze vertellen een verhaal zonder te spreken. Waar komen al deze wondere objecten toch vandaan? Waar ligt hun kraamkamer, waar groeien ze en hoe reizen ze? Beseffende hier geen sluitend antwoord op te hebben besluit ik op onderzoek te gaan…

Onze aarde is 4,6 miljard jaar oud. Ergens in die, voor menselijke begrippen, enorme tijdspanne moeten stenen zich gevormd hebben in verschillende soorten en maten.

Allereerst het stollingsgesteente. Dit vormt zich doordat vloeibaar steen afkoelt en daardoor stolt, zoals de naam wellicht doet vermoeden. Niet dat daarmee de kous af is, want stollen kan steen op verschillende manieren. Zo kan magma diep in de aarde onder grote druk komen te staan waardoor het afkoelt en versteend. De steensoorten die hieruit ontstaan noemen we dieptegesteenten. Ze kunnen aan het oppervlak komen door verheffing van de aardkorts en erosie van aanwezige sedimenten. Graniet behoort onder andere tot deze groep.
Uitvloeingsgesteente ontstaat daarentegen wanneer vloeibaar lava uit de aardkorst treed en daarna snel afkoelt. Vaak worden hierbij luchtbellen ingesloten. Wat op zich een bijzondere gedachte is. De brosse brokken lava die iedereen wel kent voor siertuin of aquarium, bevatten in wezen kleine tijdcapsules in de vorm van opgeslagen luchtbellen. Wie weet bevatten ze dezelfde lucht die onze verre voorvaderen inademden!
Het ganggesteente is als het ware een tussenvorm. Het is een stollingsgesteente dat ontstaan is in een ondergrondse uitbraakgang van een eruptie.

Alsof dat nog niet genoeg is zijn er ook nog gesteenten die ontstaan door bezinksels in rivieren en zeeën. De sedimentgesteenten zijn de steensoorten die fossielen kunnen bevatten. Opgegroeid in Limburg is me het wroeten in de mergel zeker niet onbekend. Grote vondsten waren zeldzaam maar kleinigheden als schelpen of pijlinktvissen, die mijn opa donderpijlen noemden, kwam ik regelmatig tegen. Ook kon, en kan ik nog steeds, lang turen naar allerhande miniatuurwezens die zich hebben afgezet in de blauwsteense dorpels en vensterbanken die hier in het zuiden zo gewoon zijn. Allemaal vormen van sedimentgesteente, zo weet ik nu.

Metamorf gesteenten heeft een metamorfose ondergaan doordat de bewegende aardkorts het ergens in zijn bestaan onder gigantische druk zette. Hierdoor kan bijvoorbeeld kalksteen worden ongezet in marmer.
En als laatste zijn er composieten. De naam verklapt de oorsprong eigenlijk al. Een ratjetoe van samengeperst materiaal dat zich blijkbaar niet heeft kunnen verenigen tot een metamorf gesteente maar wel door de druk die het heeft ondergaan tot elkaar veroordeeld is.

Nu zijn we er wat aardse soorten betreft. Ik weet inmiddels hoe bergen, plateaus en lavavelden worden gevormd. Helaas passen die niet in mijn broekzak. Ik weet hoe de steen geboren wordt, maar niet welke weg hij aflegt op zijn tocht tot kiezelsteen.

Door weersinvloeden, aardbevingen, blikseminslagen en ander ongein slijten bergen. Er breken stukken af die naar beneden tuimelend nog meer brokstukken veroorzaken. Deze keien en stenen kunnen in rivierstromen terechtkomen en zo velen kilometers worden meegesleurd. Op deze reis buitelen ze vrolijk door het water dat hen op deze manier polijst en hun een gaaf, rond uiterlijk meegeeft. Dit riviergrind heeft zich in het pleistoceen afgezet.
Glaciaal grind is ooit, in datzelfde pleistoceen, aangevoerd door kruiende ijsmassa’s. Veel van deze stenen vertonen schuurslijtage omdat de voortbewegende gletsjers een deel van het grind dat ze meevoeren over de onderliggende ondergrond schraapt.

Al deze kiezels maken blijkbaar een hele reis door tijd en ruimte eer ze in mijn broekzak landen. De stenen in mijn broekzak vertellen het verhaal van de aarde. Ze vertellen hoe heet en vloeibaar de aarde ooit was, dat zij daarna afkoelde en de eerste harde laag vormde. Hoe de aarde leeft en beweegt, haar vloeibare kern over het land uit sputterend en de ontstane vaste platen over elkaar heen schurend. En over ongelofelijke krachten die nieuwe steensoorten doen ontstaan. Hoe het leven op deze aarde zijn residuen in de vorm van fossielen in kalkgesteente heeft achtergelaten. Over gletsjers die stenen met zich meesleepten en schuurden. En wilde rivierstromen die de stenen polijsten tot ronde kiezels.

Die stenen, zo divers en mooi als ze zijn, raap ik op. Ik maak ze schoon en bewonder hun ontwerp. En ja, ze verdwijnen in mijn broekzak. En soms, als ik even niet oplet, ook in de wasmachine. Maar hoe gaaf is het dat deze kleine stukjes aardse geschiedenis met een ongelofelijke reis achter de rug, die dino’s hebben zien komen en gaan en rijken zien rijzen en sterven, heel even in de wasmachine mogen tollen….

 

2 Reacties

  1. He wat leuk, dat deed ik ook vaak en mijn kind is echt een groot verzalemaar. Hij verzameld hele gewone dingen stenen , takken, bladeren, kralen, stukjes potlood, enz. De verhalen die hij daarover verteld zijn nog het allermooist, die gewone dingen zijn door zijn ogen gezien ineens bijzonder mooi. En daar geniet ik intens van!

    • Gewoon zijn de dingen die we voor vanzelfsprekend houden.
      Als we beter kijken zien we dat die misschien toch niet zo vanzelfsprekend zijn als ze in eerste instantie lijken.
      Dus dan is gewoon misschien niet een eigenschap van een bepaald object, maar meer uiting van de desinteresse van de aanschouwer.
      Geniet van de verhalen van jouw zoon, kijk door zijn ogen naar de wereld en ontdek hoe mooi hij is!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

© 2019 Wonderwerpen

Thema door Anders NorénOmhoog ↑